De dood: wat kun je ervan leren? 6 inzichten voor leven en afscheid

Wat kunnen we leren van de dood:

1. Zorg dat je geen spijt hebt op je sterfbed

Een jongetje dat vandaag wordt geboren, wordt gemiddeld zo’n 87 jaar. Bij meisjes is dat ruim 90 jaar volgens het CBS. Dat is lange periode om alles te doen wat je zou willen doen. Om je te ontwikkelen en mooie herinneringen te maken.

Maar regelmatig horen onze uitvaartverzorgers op het sterfbed of van nabestaanden dat er spijt is op het einde van het leven. Bijvoorbeeld van een familieruzie of van tijd die niet aan de kinderen is besteed maar aan werk. Uit ervaring weten we dat de mensen die het minste spijt hebben aan het einde van hun leven, degenen zijn die het leven vieren, die ruzies oplossen en niks hebben uitgesteld.

Sta eens stil bij jezelf: waar zou jij spijt van kunnen krijgen? Of misschien heb je nu al ergens spijt van. Wat kun je vandaag doen om te zorgen dat je daar later anders op terugkijkt?

2. Waarom praten over de dood helpt

85% van de Nederlanders denkt wel eens na over het eigen overlijden. Toch praat maar 60% er dan met iemand over, blijkt uit ons Nationaal Onderzoek naar de Dood (2025). Dat is begrijpelijk. Praten over de dood kan spannend, confronterend of zelfs ongepast voelen. Vaak weten we niet goed hoe we het gesprek moeten beginnen — en stellen we het liever uit. Toch kan juist dat gesprek veel opleveren:

• het geeft rust;
• het brengt duidelijkheid;
• het helpt om beter voorbereid te zijn op wat komt. Voor jezelf én voor de mensen om je heen.

Praat jij wel eens over de dood? Met wie dan?

Soms kan het helpen om een uitvaartverzorger te spreken voor je overlijden. Alles kan besproken worden, van het doornemen van de wensen, tot het hele draaiboek van de afscheidsbijeenkomst. Vaak vinden mensen die dit doen, het fijn als er familie bij is. Dan kunnen zij meedenken en kennen ze de wensen al. Uiteraard kan het ook zonder uitvaartverzorger.

Vind je het lastig om te beginnen? Met een paar kleine stappen wordt het al makkelijker. We helpen je graag op weg. Lees hier onze tips.

Praten over de dood helpt volgens onderzoek van SIRE (2022) om:

• de laatste fase met meer rust in te gaan;
• het verlies beter te verwerken.

3. Hoe je nabestaanden goed achterlaat

Bij DELA hebben we ervaren dat als je nabestaanden goed achterlaat, zij zich na je dood beter kunnen richten op hun rouwverwerking. Ze hoeven zich minder bezig te houden met lastige vragen en keuzes. Wacht daarom niet te lang met het vastleggen van belangrijke zaken. Want uit ons Nationaal Onderzoek naar de Dood (2025) bleek dat maar 40% van de Nederlanders de wensen voor het eigen afscheid heeft vastgelegd.

Met een paar stappen kun je al veel duidelijkheid creëren. Gebruik dit lijstje als hulpmiddel:

• uitvaartwensen in een wensenboek;
• spullen in een codicil;
• geld en dure bezittingen zoals je koophuis in een testament;
• keuzes over je geld en gezondheid als je dat niet meer kunt, maar nog wel leeft, in een levenstestament;
• digitale nalatenschap in een testament;
• wie er voor de kinderen gaat zorgen in het Centraal Gezagsregister op rechtspraak.nl.

4. Wat gebeurt er na de dood?

Wat er na de dood gebeurt is onbekend. Natuurlijk weten we wel wat er gebeurt met het lichaam. Zo legt IC-arts Jeroen Verwiel in deze aflevering van Klokhuis uit wat je aan het lichaam kunt merken als iemand dood gaat. Maar wat de dood is blijft onbekend. We weten alleen:

• dat je ooit dood gaat;
• dat je niet weet wanneer je dood gaat;
• en dat je maar één keer dood kan gaan.

Er zijn verschillende gedachtes over wat er na de dood gebeurt. Sommigen geloven in reïncarnatie of wedergeboorte, anderen in de eeuwigheid van de ziel. Deze opvattingen verschillen per cultuur, religie en persoonlijke overtuiging.

Het onbekende maakt de dood misschien spannend of zelfs eng, maar het kan ook een uitnodiging zijn om stil te staan bij wat echt belangrijk is in het leven.

5. Hoe helpt een goede uitvaart bij rouwverwerking?

Een fijne uitvaart kan nabestaanden helpen om het verlies een plek te geven en het leven weer op te pakken. Het biedt een fijne herinnering waarop ze kunnen terugkijken, zelfs in moeilijke tijden.

Zo haalt Wilna veel kracht uit de uitvaart van haar man Hans:

‘Twintig jaar geleden hebben we onze dochter verloren. Ik heb geen tastbare herinneringen aan haar afscheid, die dag ben ik helemaal kwijt. Ik vind dat heel verdrietig en wilde het bij Hans per se anders doen. Op de foto’s van zijn uitvaart, staan allemaal momenten, emoties en zelfs mensen die ik tijdens Hans’ afscheid niet zo bewust heb meegemaakt. Het album met al die mooie momenten tijdens het afscheid herinnert me vaak aan alle liefde die ik om me heen had.’

6. Herdenken van de doden helpt

Het herdenken van overledenen kan een belangrijke steun zijn bij het verwerken van verlies. Op de Dag van de Doden (in het Mexicaans: Día de los Muertos), de Nationale Dodenherdenking of de DELA Lichtjesavond staan mensen stil bij degenen die ze missen. Dit helpt bij het verwerken van het verlies.

Het kan waardevol zijn om elk jaar of vaker herinneringen op te halen, bijvoorbeeld samen met vrienden of familie. Maar natuurlijk hoeft dat niet op één van die dagen. Veel mensen herdenken hun overleden dierbaren op hun verjaardagen, sterfdagen of feestdagen. Lees wat je op zulke dagen kunt doen. 

Door bewust stil te staan bij de herinneringen, krijgt het verlies een plek in het leven en blijft de band met de overledene voelbaar.