Woorden en uitvaartmuziek die raken tijdens een uitvaart

De eerste woorden van de uitvaart

Donderdagochtend is de aula nog leeg als ik binnenkom. Buiten hangen de wolken laag over het Groningse landschap. Binnen zet ik de stoelen recht, controleer de muziek en loop nog één keer het draaiboek door. Vandaag mag ik de afscheidsdienst openen.

De familie wilde het luchtig houden, maar wel echt. Geen groot verdriet op een podium, liever warme woorden en ruimte voor een glimlach. Dat paste bij hem

Het eerste welkom

Langzaam druppelen de mensen binnen. Ik zie schouderklopjes, knikjes en mensen die elkaar lang niet hebben gezien. De pianist speelt zachtjes op de achtergrond. Ik loop naar voren, adem diep in. "Moi," begin ik. "We zijn hier om afscheid te nemen van iemand die geliefd was. En geliefd blijft." Die eerste woorden zijn belangrijk. Ze geven ruimte. Schouders zakken en mensen ontspannen. Alsof iedereen samen denkt: we mogen hier zijn, met alles wat er is.

Na afloop zegt iemand tegen mij: "Dat eerste welkom, dat deed iets." En dat is precies waarom ik dit blijf doen. Voor die eerste minuut waarin alles even klopt.

Wat schrijf je in de condoleanceboek?

Op een tafeltje bij de ingang ligt het. Netjes neergelegd, met een rustige kaft en een pen. Vaak ligt er een foto naast, of de rouwkaart – zo’n eerste plek van herkenning. Het condoleanceboek. Geen los schrift, maar een plek waar je iets mag achterlaten: iets van jezelf of een mooie herinnering.

Een plek waar mensen een gedachte, herinnering of laatste groet kunnen achterlaten. Vaak begint de familie met schrijven. Daarna gebeurt er iets moois: mensen durven. Sommigen schrijven een paar mooie woorden. Anderen delen een herinnering die hen dierbaar is. "Ik weet nooit wat ik moet schrijven," zegt iemand weleens. En dat snap ik. Maar het hoeft niet perfect. Als het maar gemeend is.

Alles mag

Zelfs wie niets schrijft, bladert vaak even door de pagina's. Ook dat is goed. Af en toe blader ik zelf ook. Niet uit nieuwsgierigheid, maar uit bewondering. Voor de woorden die mensen vinden als het moeilijk is. Soms lees ik een tekst in het Gronings."Ik mis die nou al, mien lutje laiverd." Laatst zag ik een kindertekening van een gekleurde vlinder met daaronder de woorden: "Voor opa, ik mis je." Geen lange zinnen nodig. Alles stond er.

Het condoleanceboek is geen verplicht onderdeel van een afscheid. Maar het is wel een plek waar gevoelens mogen landen en herinneringen een bladzijde krijgen.

Welke muziek kies je voor de uitvaart?

Soms worden gevoelens uitgesproken. Soms opgeschreven. Maar er zijn ook momenten waarop muziek precies zegt wat mensen zelf niet onder woorden krijgen. Ze had het al vroeg gezegd: geen toespraken, geen bloemenzee, maar wel muziek. Veel muziek. "Liever een lied dat past dan een verhaal dat niet klopt." En dus zat ik met haar dochter aan de keukentafel. We luisterden naar muziek die bij haar moeder hoorde. Bij elk nummer kwamen herinneringen boven. "Ja, dit hoorde ze iedere zondagochtend. Papa aan de koffie, mama bezig met de was."

Op de dag van de uitvaart zat de dochter vooraan. Stil. In zichzelf gekeerd. Toen het vierde nummer begon, zag ik haar rechtop gaan zitten. Credo – Mien Bestoan van Ede Staal. Eén hand ging naar haar hart.

'Ik wait der is ’n tied van komm’n
En ook een tied van goan
En alles wat doar tussen ligt
Ja, dat is mien bestoan'

Het was een klein moment, maar je zag het meteen. De muziek raakte. Precies daar waar woorden tekortschoten.

Na afloop zei ze: "Dat nummer... dat was precies goed." En ik begreep meteen wat ze bedoelde. Soms hoef je een lied niet uit te leggen. Als het past, dan past het.

Sindsdien denk ik daar vaak aan als ik met families muziek uitzoek. Het gaat niet om het genre of de artiest, maar om het gevoel. Dat zit vaak in precies de juiste noot, op precies het juiste moment.

Wat mensen bijblijft

Als uitvaartverzorger zie ik dat afscheid op veel manieren vorm krijgt. In woorden die worden uitgesproken. In herinneringen die worden opgeschreven. En in muziek die precies verwoordt wat mensen zelf niet kunnen zeggen.

Een eenvoudig welkom, een paar woorden in een condoleanceboek, een kindertekening, een lied dat ineens alles raakt. Het hoeft niet perfect te zijn. Het hoeft alleen maar echt te zijn. Juist die kleine, persoonlijke momenten blijven mensen vaak het langst bij. En dat maakt ieder afscheid uniek.