Welke stappen zetten we bij een repatriëring?

De spil tussen alles wat geregeld moet worden

Zodra duidelijk is dat de overleden dierbare naar Nederland komt, houdt Tessa contact met de nabestaanden. ‘Bij een repatriëring zijn er veel partijen en processen die op elkaar moeten aansluiten. Wij zijn als DELA de spil tussen de familie, de mensen die betrokken zijn bij de repatriëring en alles wat rondom het overlijden en het afscheid geregeld moet worden.’ Tessa houdt het overzicht en zorgt dat de verschillende stappen op elkaar aansluiten. Ze zorgt samen met andere collega’s ervoor dat de benodigde documenten en toestemmingen via de juiste weg worden geregeld. Het daadwerkelijke vervoer terug naar huis wordt doorgaans verzorgd door een gespecialiseerde partij. ‘Voor een familie kan het voelen alsof ze totaal geen grip meer hebben. Er gebeurt van alles, maar veel daarvan speelt zich achter de schermen af. Dan is het mijn taak om ervoor te zorgen dat zij weten waar we staan, wat er gaat gebeuren en wat er van hen wordt verwacht.’

Uitvaartverzorger Tessa begeleidt nabestaanden in zo’n situatie. ‘Repatriëringen zijn een bijzonder onderdeel van mijn werk. Niet alleen omdat er veel geregeld moet worden, maar vooral omdat je mensen ontmoet op een moment waarop hun wereld volledig op z’n kop staat. Ik probeer dan rust te brengen, overzicht te creëren en ervoor te zorgen dat zij zich kunnen richten op wat voor hen het allerbelangrijkste is: afscheid nemen.’

Een overledene uit het buitenland vraagt om andere zorg

Ook rondom de verzorging van iemand die vanuit het buitenland naar Nederland komt, zijn er belangrijke aandachtspunten. In veel landen wordt een overledene voorafgaand aan de repatriëring gebalsemd. In Nederland gelden hiervoor strenge veiligheidsvoorschriften. ‘Voordat we iemand kunnen verzorgen of nabestaanden kunnen uitnodigen om hun dierbare te zien, moeten we eerst weten welke stoffen er zijn gebruikt en welke waarden daarbij op het lichaam worden gemeten.’ Die metingen zijn belangrijk voor de veiligheid van medewerkers en nabestaanden. De uitkomst bepaalt of iemand zonder beschermingsmiddelen bij de overledene mag komen. ‘Dat maakt iedere repatriëring ook anders. Je kunt vooraf niet altijd beloven hoe iemand eruit zal zien of wat er nog mogelijk is rondom de verzorging. Daarom bekijken we steeds wat er op dat moment kan en wat verantwoord is. Ik vind het belangrijk om daar eerlijk over te zijn, maar tegelijkertijd ook te kijken naar wat wél mogelijk is.’

Van aankomst naar uitvaartcentrum

Wanneer de overledene in Nederland aankomt, wordt deze op de luchthaven ontvangen en vindt, wanneer iemand is gebalsemd, een eerste meting plaats. Vervolgens wordt diegene naar een van de speciale locaties gebracht, waar de juiste voorzieningen aanwezig zijn om veilig te kunnen werken. In het uitvaartcentrum worden de waarden opnieuw gecontroleerd. Pas wanneer deze in orde zijn, kan worden bepaald welke verzorging mogelijk is. Soms komt iemand op een andere manier naar Nederland, bijvoorbeeld met internationaal rouwvervoer over de weg. Dan gebeurt de eerste meting in het uitvaartcentrum[RA1.1]. Daarna komt voor de nabestaanden een belangrijk moment: hun dierbare is weer terug. ‘Dat moment vind ik heel bijzonder. Er is vaak zoveel spanning en onzekerheid aan voorafgegaan. Dan is iemand er eindelijk weer. We nemen de tijd om samen te kijken wat mogelijk en wenselijk is rondom het afscheid. Soms betekent dat, dat nabestaanden hun dierbare willen zien. Soms is dat niet mogelijk of kiezen ze daar zelf niet voor. Ook daarin begeleid je mensen stap voor stap.’

Niet alles kunnen beloven, wel naast iemand staan

Een repatriëring verloopt anders dan een uitvaart na een overlijden in Nederland. De timing kan minder voorspelbaar zijn en er kunnen onderweg nieuwe vragen ontstaan. ‘Je werkt veel meer met onzekerheden. Ik kan niet altijd vooraf zeggen wanneer iemand precies aankomt, hoe iemand eruitziet of welke verzorging mogelijk is. Wat ik wél kan doen, is zorgen dat mensen niet alleen door dat proces heen hoeven.’ Dat vraagt volgens Tessa om ervaring, maar vooral om aandacht. ‘Je moet kunnen schakelen tussen alle praktische zaken en tegelijkertijd blijven zien wie er tegenover je zit. Een moeder, partner, kind, broer of beste vriend die een dierbare kwijt is. Achter ieder document en iedere toestemming zit een menselijk verhaal.’

Wanneer iemand thuiskomt

Tessa heeft inmiddels meerdere repatriëringen begeleid. Vooral wanneer het om jonge mensen gaat, raakt het haar. ‘Ik reis zelf ook graag met mijn gezin. Je vertrekt met een heel ander beeld van hoe je thuiskomt. Als het dan zo verschrikkelijk misgaat, kan ik me heel goed voorstellen hoe onwerkelijk dat moet zijn. Iedereen is iemands kind. En als je kind, partner, ouder of vriend zo ver van huis overlijdt, wil je uiteindelijk maar één ding: dat diegene thuiskomt.’ Juist daarom vindt Tessa het belangrijk om in die periode naast nabestaanden te staan. ‘Je hoeft het verdriet niet weg te nemen. Dat kan ook niet. Wat je wel kunt doen, is ervoor zorgen datje mensen het gevoel geeft dat ze er niet alleen voor staan. Dat je overzicht houdt, bereikbaar bent en samen kijkt naar wat er nodig is. En uiteindelijk help je hen om samen vorm te geven aan een afscheid dat bij hun dierbare past.’