Wat komt er kijken bij een grafsteen of urnament?

Wat is een grafmonument?

Martin Vijverberg werkt bij crematorium Aan de Vaan DELA in Rotterdam en hiervoor bij crematorium en (natuur)begraafplaats IJsselhof DELA in Gouda. Hij legt uit:

‘Een grafmonument is een gedenkteken bij een graf, zoals een grafsteen of een urnament. Vaak bestaat een grafsteen uit een staand en een liggend deel. Een grafsteen hoeft niet altijd van steen gemaakt te zijn. Om geliefden te gedenken, plaatsen veel mensen een grafsteen met daarop een persoonlijke tekst. 

De grafsteen kan een natuursteen zijn, een bronzen beeld of bijvoorbeeld een natuurlijke zwerfkei. Er zijn ook mensen die kiezen voor een glazen beeld of een houten boog waar ze klimop omheen laten groeien. Maar er zijn ook mensen die een monument of gedenkplaats maken rondom een urn.

Het kan bij een cultuur passen dat er heel ingetogen wordt herdacht op het monument, of dat het monument juist moet weerspiegelen hoe rijk iemand geweest is. Ook per geloofsovertuiging zijn er verschillen. Er zijn verschillen tussen mensen die jong zijn overleden en ouderen. Bij jongeren zie je dat er modernere keuzes worden gemaakt: andere kleuren, een foto, modernere letters. Een verschil dat steeds zichtbaarder is, is dat er minder wordt gekozen voor een monument dat het hele oppervlak van het graf bedekt maar dat er meer ruimte is voor groen. Mensen geven daar dan met planten invulling aan.’ 

Wat is een urnament?

Er zijn ook mensen die ervoor kiezen om de urn boven de grond te plaatsen en daar een monument omheen te maken. Dat ziet er meteen heel anders uit. De mogelijkheden hiervoor zijn nog veel uitgebreider. Van bioplastic tot glas en keramiek, of zelfs beschilderd met de naam van de overleden dierbare in het eigen handschrift. 

Martin: ‘Ook een urn kun je laten begraven. Een urnament is het monument dat je dan bij het urnengraf kunt plaatsen. Dat ziet er vaak uit als een liggende grafsteen. Een begraven urn met een liggend monument van natuursteen is een klassiek monument, maar ook hier kun je kiezen uit allerlei materialen. Zo worden er bijvoorbeeld ook glassculpturen gemaakt.’  

Plaatsing van het monument

Martin: ‘Hoe lang het duurt voordat je het gedenkteken kunt laten plaatsen, heeft te maken met de levertijd van steenhouwers en andere makers van gedenktekens en monumenten. De periode die zij nodig hebben, hangt samen met de gekozen materiaalsoort en hoe ingewikkeld de bewerking is. De levertijd is meestal tussen de drie en zes maanden. Gaat het om een bijzetting, dan kan het grafmonument ook sneller klaar zijn. Om ervoor te zorgen dat een graf direct herkenbaar is, leggen we meteen na de begrafenis de bloemen uit de aula op het graf. En soms plaatsen we later ook een tijdelijk gedenkbord. Daarna volgt het grafmonument. 

Ook bij urnamenten duurt het even voordat het monument wordt geplaatst. Hoe snel een urnament geleverd kan worden, hangt ook af van wat mensen kiezen: een urn ondergronds, bovengronds of in een gedenkmuur. Na de wettelijke wachttijd van een maand (vanaf de plechtigheid), kan de urn worden bijgezet. We nodigen de familie uit om bij de plaatsing te zijn. Mensen nemen vaak mooie bloemen mee. Met elkaar staan ze dan nog even stil bij dat moment.’ 

De kosten van een grafsteen of urnament

De prijs hangt af van de omvang, materiaalsoort en hoeveelheid tekst. Als je iets op maat wilt laten maken, kun je het beste van tevoren de prijs opvragen. We raden je aan om je goed te laten informeren en het aanbod van meerdere aanbieders te vergelijken. Je kunt uiteraard kiezen voor een standaard grafsteen of urnament, of voor maatwerk. Over het algemeen kost een grafsteen of urnament tussen de € 1.500 en € 3.000. 

Er zijn allerlei bedrijven die zich specialiseren in grafmonumenten. De een richt zich op natuursteen, de ander biedt een breder assortiment aan materialen aan. Je kunt zelf zoeken naar wat je wilt, of je kunt je uitvaartverzorger vragen naar bedrijven in de buurt. Omdat het soms even duurt voordat het definitieve grafmonument kan worden geplaatst, kun je vragen om een tijdelijk gedenkteken zodat de plek toch persoonlijk aanvoelt. 

De tekst voor op de grafsteen

Op veel gedenkstenen staat de naam en de geboorte- en sterfdatum van de overledene. Je kunt ervoor kiezen om iets boven deze gegevens te laten zetten, zoals ‘in liefdevolle herinnering’ of ‘Onze lieve mama en oma’. Maar je kunt ook kiezen voor een zin uit een gedicht of zelf iets schrijven. Misschien past tekst minder goed bij jullie en is een symbool passender. Denk bijvoorbeeld aan een lemniscaat: het symbool voor oneindig dat je misschien kent als een liggende acht. Maar je kunt ook denken aan een yin yang-teken, een klavertje of een vlinder.  

Martin: ‘Ik zie best vaak dat er een persoonlijke overtuiging of een quote van iemand wordt afgedrukt op het monument. Dat maakt zo’n plek extra persoonlijk en eigen.’

Je kunt denken aan korte zinnen die je plaatst voor de naam van je geliefde. 

• Hier rust mijn lieve man/vrouw, onze lieve opa/oma
• Voor altijd in ons hart
• Liefdevol herenigd en nooit vergeten
• Vlieg engeltje, vlieg
• Door ons innig geliefd
• Weg uit het leven, voor altijd in ons hart
• Het leven is eindig maar de herinnering voor altijd
• Herinneringen schijnen als kleine sterren dwars door ons verdriet

Je kunt ook kiezen voor een gedicht zoals ‘Al wat sterft zal bloeien’ van Toon Hermans:

De bomen komen uit de grond
en uit hun stam de twijgen
en iedereen vindt het heel gewoon
dat zij weer bladeren krijgen
we zien ze vallen op de grond
en dan opnieuw weer groeien
zo heeft de aarde ons geleerd
dat ál wat sterft zal bloeien.

Ik wil een unieke gedenksteen ontwerpen

Als je de grafsteen zelf wilt ontwerpen, leg je het eigen ontwerp voor aan de makers. Zij kunnen je dan vertellen wat het kost en of het haalbaar is om te maken. Kun je het niet zelf ontwerpen, maar weet je wel precies wat je wilt? Dan kun je je wensen omschrijven en een ontwerp laten maken. Je kunt ook een beeldhouwer of kunstenaar vragen om een uniek en persoonlijk grafmonument te maken. 

Aan welke regels moet het grafmonument voldoen?

Als je zelf gaat ontwerpen, of een kunstenaar vraagt, dan is het goed om te weten dat een grafmonument aan een aantal wettelijke regels moet voldoen. Zo moet je binnen bepaalde afmetingen blijven, mogen er geen scherpe punten aan het monument zitten en moet het materiaal lang kunnen meegaan.  

Omdat het materiaal weer en wind moet kunnen weerstaan, kiezen veel mensen voor natuursteen. Je kunt ook kiezen voor brons. Brons wordt vaak gebruikt voor beeldjes, vazen of letters. Maar ook glas en hout zijn tegenwoordig een optie. Omdat de precieze regels per gemeente verschillen, raden we je aan om deze op te vragen bij de begraafplaats. De regels van de gemeente staan in een verordening. Deze kun je opvragen. Hou er wel rekening mee dat de regels ook tussen begraafplaatsen nog kunnen verschillen.  

Martin: ‘De regels delen we met mensen die bij ons een plekje uitzoeken. Op zo’n moment krijg je ook informatie over de specifieke bijzonderheden per begraafplaats. Het gebeurt zelden dat die regels mensen beperken. De regels zijn er vooral om ervoor te zorgen dat de uitstraling van de begraafplaats mooi blijft. Ze gaan vooral over afmetingen en veiligheid, niet zozeer over de persoonlijke invulling.’ 

Hoe hou je een gedenkmonument schoon?

Hoe je een gedenkmonument schoonmaakt, hangt af van het materiaal. In het geval van natuursteen moet je eerst weten wat voor steen het precies is. Zo kun je gepolijst graniet schoonmaken met lauw water en een zachte spons of een doekje. Bij bewerkt natuursteen kun je een beetje groene zeep of een ander niet-bijtend middel gebruiken. Gebruik in ieder geval geen schuurspons of schuurmiddel, want dat kan krassen en kringen achterlaten.  

Na een tijdje kan het zijn dat de grafsteen niet meer echt schoon wordt. In dat geval kun je de steen het beste laten opschuren. Is de grafsteen van glas, dan raden we aan deze eerst af te spoelen en daarna schoon te maken met groene zeep in lauw water. Ook bij glas raden we een zachte doek aan en géén schuursponsjes. Na het schoonmaken spoel je het nog eens af. Je hoeft het niet per se af te drogen.  

Is het monument van RVS gemaakt, dan is er bijna geen onderhoud nodig. Door weersinvloeden kan er wat aanslag ontstaan maar door het krimpen en uitzetten van het metaal laat vuil vaak vanzelf los. Als je het toch schoon wilt maken, veeg het zand er dan eerst met een borstel af en neem het dan af met een droge doek met de slijprichting mee.  

Aluminium en brons dat is behandeld met lak maak je schoon met water en een zachte spons of doekje. Als de grafsteen gezandstraalde of ingegraveerde letters heeft, dan kun je de letters bijwerken door ze opnieuw in te schilderen met speciale verf. Heb je zelf niet zo’n vaste hand of vind je dat spannend, dan kun je dat ook uitbesteden.  

Gaan kijken bij een gedenkpark of begraafplaats

‘We hebben hier geen begraafplaats maar een plek voor urnamenten en een urnenmuur. Bij Aan de Vaan DELA noemen we het een gedenkpark omdat er veel verschillende manieren zijn om te herdenken. 

Sommige families komen langs met de wens om een plekje te hebben op dat specifieke park. Voor of na een overlijden benaderen mensen ons. En soms lopen mensen gewoon binnen, of maken ze een afspraak. Wij gaan met hen in gesprek en luisteren naar wat voor ideeën ze zelf hebben. Wij adviseren over de plaatsen in het gedenkpark die bij hun wensen aansluiten. Daarna maken we samen een wandeling door het park om te kijken of die plaats inderdaad goed past. Zo zien mensen de mogelijkheden die we hebben besproken, in het echt. 

We gaan tijdens de wandeling ook vaak wat dieper in op wat wel en wat niet goed voelt. Er is veel natuur en het is echt een plek om tot bezinning te komen. Zeker als mensen niet kunnen kiezen, raden we aan om de wandeling een week later nog eens te maken. Om te voelen hoe rustig het is op een plekje, hoe de zon valt in de ochtend, of je wat hoort van de bewoonde wereld erachter en of je dat juist fijn vindt of niet. Het is goed om daar de tijd voor te nemen. 

Je krijgt van ons informatie mee over de regels van het gedenkpark en de kosten. Je kunt altijd komen kijken om je te laten informeren en inspireren. Iedereen is welkom.’