‘Oma gaf ons het gevoel dat wij altijd welkom waren.’

‘Mijn oma en ik konden samen altijd erg lachen, ook omdat we allebei zulke snoepkonten waren. Opa en oma hadden altijd roze biggetjes van Katja in huis. Als wij op dinsdag langskwamen, de vaste oppasdag vroeger, dan mocht ik die onbeperkt snoepen. Want ja, het waren opa en oma.’

Bij opa en oma

‘Elke week zei mijn oma weer dat ze ging diëten. Ze had allemaal Sonja Bakkerboeken, maar het kwam er nooit van. Mijn zus Beate en ik gingen, zolang ik me kan herinneren, regelmatig naar opa en oma. We gingen dagjes weg, maar we waren ook veel bij hen thuis. We hielpen mee de ramen wassen of plinten stoffen. Dat vonden we toen heel leuk. Beate haalde dat zelfs aan in haar speech op de uitvaart – een detail dat we ons allebei goed herinneren.’

Parkinson

‘Opa en oma waren er gewoon altijd. Ik had het gevoel dat mijn oma er altijd zou zijn. Toen ik na haar overlijden de eerste keer bij mijn opa binnenkwam, zat ze er niet meer. Dat was het eerste echte moment van gemis. Toen mijn oma negen jaar geleden de diagnose ziekte van Parkinson kreeg, was ze 71. Ze had een agressieve vorm. In het begin viel het mee, maar haar gezondheid ging steeds sneller achteruit. Praten lukte op een gegeven moment niet meer. We communiceerden met haar via een spraakcomputer en WhatsApp. Ze voelde zich gevangen in haar lichaam. Eigenlijk namen we in kleine stukjes afscheid van haar. Ik miste de persoon die ze was al, toen ze er nog was. Bij iedere achteruitgang verloor ik weer iets van haar.’

De laatste week

‘De laatste week kwam ik elke dag even langs. Ze kon niet meer praten en ze was nog maar zo’n klein mensje. Het was heftig om te zien wat de ziekte met haar had gedaan. Op een avond ben ik bij haar in bed gaan liggen, net als vroeger toen ik nog klein was. Zelfs toen we pubers waren, kropen we soms bij haar onder de dekens tijdens een weekendje weg. Dat voelde heel gewoon. En nu voelde het alsof het cirkeltje rond was.’

Palliatieve sedatie

‘Op haar laatste dag waren we met de hele familie bij haar. We zaten bij elkaar, praatten en gingen één voor één naar haar toe om nog iets te zeggen. Ze werd in slaap gebracht via palliatieve sedatie. Toen dat moment aanbrak, gleed er een traan over haar wang. Het was superverdrietig, en ook heel bijzonder dat we dit met elkaar mee konden maken. Dat we tot het laatste moment nog dingen tegen haar konden zeggen, dat kun je niet doen als iemand bijvoorbeeld plotseling overlijdt.’

Donker in mijn hoofd

‘Oma overleed eind oktober, net voor de winter. Het werd donker, en zo voelde het ook in mijn hoofd. Ik vond het lastig om het geluk te zien in kleine dingen. Terwijl dat juist iets is dat ik van haar heb geleerd, door de manier waarop zij in het leven stond. Ze was niet van de verre reizen. Een kopje koffie, samenzijn met de familie, bloemetjes uit de tuin, dat maakte haar gelukkig. Haar uitvaart regelen vond ik fijn. We deden dat met de hele familie en zagen elkaar iedere dag.’

Voor iedereen een engeltje

‘Oma hield van cadeautjes geven. Na de uitvaart kreeg iedereen een heel lief, klein stenen engeltje. Ook het zorgpersoneel dat haar de laatste weken ondersteunde, had ze er eentje gegeven. Alle vrouwen in de familie kregen een armbandje. Dat had ze allemaal nog op haar sterfbed geregeld. Mijn speech had ik al klaar voordat ze overleed. De afgelopen jaren schreef ik steeds kattenbelletjes op, mooie herinneringen die me ineens te binnen schoten. Want ik wist natuurlijk dat deze dag zou komen.’

Oma’s hoekje

‘Na de uitvaart ging ik weer aan het werk en merkte ik dat de wereld doordraaide, terwijl die van mij nog stilstond. Ik moest weer op zoek naar kleine geluksmomentjes, zoals zij dat altijd deed. Ik heb in huis een hoekje gemaakt voor haar. Er staat een foto, een kaarsje en de rouwkaart: een tekening van het strand en de zee. Gemaakt door mijn opa. Ze hield van de zee. Jarenlang gingen we elk jaar met elkaar een weekend naar Egmond. We deden spelletjes in een strandtent, fietsten langs zee en aten lekkere taartjes. Ze hield van taartjes eten.’

Het hoekje dat Rachel voor haar oma heeft gemaakt.

Bloemen

‘Op haar kist stond een foto van haar op het strand, met een top met spaghettibandjes en haar haren in de wind. Een oude foto, maar waarschijnlijk een van haar gelukkigste momenten. Misschien had ze die daarom uitgekozen. In haar hoekje zet ik altijd bloemetjes. Ik nam de laatste jaren altijd bloemen voor haar mee uit de tuin, nu zet ik ze bij haar foto.’

Een tweede thuis

‘Wat ik bijzonder vind is dat mijn oma, en mijn opa natuurlijk ook, mij altijd het gevoel gaf dat we welkom waren. We belden nooit of we langs konden komen. We gingen gewoon. En dan waren ze er wel of niet. Als we aankwamen en zij wilden net weggaan, voelde je dat niet. Ze zouden nooit zeggen: ‘Nu komt het even niet uit.’ Eerder: ‘Ga je mee?’ Die warmte en gastvrijheid hoop ik later aan mijn kinderen en kleinkinderen door te geven. Vriendinnen mochten altijd mee eten, het voelde als een tweede thuis.’

Breien en haken

‘Oma hield van breien en haken, en deed dat zolang het nog kon. Ze breide voor iedereen sokken. Haar enthousiasme gaf ze door aan mijn moeder, die het op haar beurt aan mij doorgaf. Op elke verjaardag hangen we de gehaakte vlaggenlijnen van oma op.’

Rode draad in mijn leven

‘We hebben zoveel met elkaar gekletst en gedeeld. We spraken elkaar over dagelijkse dingen, dat is misschien anders als je je opa en oma één keer in de zoveel maanden spreekt. Ik zou haar nu over mijn vakantie in Italië willen vertellen waar ik net van terug ben. Maar het moeilijkste vind ik dat ik de mijlpalen niet meer met haar kan delen. Als ik zwanger zou raken, wil ik dat haar vertellen. Ze is altijd de rode draad in mijn leven geweest, en dat blijft ze.’

Citroenvlinder in de tuin

‘Op 3 mei hebben we haar verjaardag herdacht. We aten in de tuin met alle ooms en tantes en kleinkinderen. Dat was gelukkig niet beladen, het was vooral fijn om samen te zijn. Ik zag een citroenvlinder vliegen. Ze zeggen weleens dat een citroenvlinder een overleden dierbare is. Ik vind het een mooi idee dat ze er misschien bij was.’